KUR’AN’DA TİLÂVET SECDELERİNİN YERLERİ

Hamd, yalnızca Allah’a mahsustur.

Kur’an’ın 15 yerinde 
(tilâvet) secdesi bulunmaktadır.

Nitekim Amr b. el-Âs’tan
-Allah ondan râzı olsun- rivâyet olunduğuna göre, “Rasûlullah
-sallallahu aleyhi ve sellem-
kendisine
Kur’an’da 15 adet secde okutmuştur. Bunlardan 3’ü mufassal
sûrelerde, 2 tanesi Hac sûresindedir.” (Ebu Davud, İbn-i Mâce, Hâkim ve ed-Dârekutnî rivâyet
etmişlerdir. el-Münzirî ve en-Nevevî’de hadis için “hasen”
demişlerdir.

Secde âyetleri şunlardır:

(
إن الذين عند ربك لا يستكبرون عن عبادته ويسبحونه وله يسجدون ) (الأعراف/206 )

“Kuşkusuz Rabbin katındakiler O’na kulluk etmekten
kibirlenmezler, Onu tesbih eder ve yalnız O’na secde ederler.” (A’raf Sûresi: 206).

( ولله يسجد من في السماوات والأرض طوعاً
وكرهاً وظلالهم بالغدو والآصال). ( الرعد/15)

“Göklerde ve yerde
bulunanlar da, onların gölgeleri de sabah akşam, ister istemez
sadece Allah’a secde ederler.” (Ra’d Sûresi:
15).

( ولله يسجد ما في السماوات وما في الأرض
من دابة والملائكة وهم لا يستكبرون ) (النحل/49) .

“Göklerde bulunanlar,
yerdeki canlılar ve bütün melekler, büyüklük taslamadan Allah’a secde
ederler.” (Nahl Sûresi: 49).

( قل آمنوا به أو لا تؤمنوا إن الذين
أوتوا العلم من قبله إذا يتلى عليهم يخرون للأذقان سجدا ) (الإسراء/107 ) .

“De ki: Siz ona ister
inanın, ister inanmayın; şu bir gerçek ki, bundan önce
kendilerine ilim verilen kimselere o
(Kur’an)
okununca derhal yüzüstü secdeye kapanırlar.” (İsra Sûresi:
107).

( إذ تتلى عليهم آيات الرحمن خروا سجداً
وبكياً ) ( مريم/58 ) .

“…Onlara, çok merhametli olan
Allah’ın âyetleri okunduğunda ağlayarak secdeye kapanırlar.”

(Meryem Sûresi: 58).

( ألم تر
أن الله يسجد له من في السماوات ومن في الأرض والشمس والقمر والنجوم والجبال والشجر
والدواب وكثير من الناس وكثير حق عليه العذاب ومن يهن الله فما له من مكرم إن الله
يفعل ما يشاء ) (الحج/18 ) .

“Görmez misin ki,
göklerde ve yerde olanlar, güneş, ay, yıldızlar,
dağlar, ağaçlar, hayvanlar ve insanların birçoğu Allah’a
secde ediyor; birçoğunun üzerine de azap hak olmuştur. Allah kimi hor
ve hakir kılarsa, artık onu değerli kılacak bir kimse
yoktur. Şüphesiz Allah dilediğini yapar.” (Hac Sûresi:18).

(
يا أيها الذين آمنوا اركعوا واسجدوا واعبدوا ربكم وافعلوا الخير لعلكم تفلحون)
(الحج/77 )

“Ey îmân edenler! Rükû
edin; secdeye kapanın; Rabbinize ibadet edin; hayır işleyin ki
kurtuluşa eresiniz” (Hac Sûresi:77).

( وإذا قيل لهم اسجدوا للرحمن قالوا وما
الرحمن أنسجد لما تأمرنا وزداهم نفوراً) . ( الفرقان/60 ) .

“Onlara: Rahman’a secde edin! Denildiği zaman: Rahman
da neymiş! Bize emrettiğin şeye secde eder miyiz hiç! derler ve
bu emir onların nefretini artırır.”  (Furkan Sûresi: 60).

( ألا يسجدوا لله الذي يخرج الخبء في
السماوات والأرض ويعلم ما تخفون وما تعلنون ) (النمل/25 ) .

“Göklerde ve yerde
gizleneni açığa çıkaran, gizlediğinizi ve
açıkladığınızı bilen Allah’a secde etmezler.” (Neml Sûresi: 25).

( إنما يؤمن بآياتنا الذين إذا ذكروا بها
خروا سجداً وسبحوا بحمد ربهم وهم لا يستكبرون ) (السجدة/15 ) .

“Bizim âyetlerimize
öyle kimseler îmân eder ki, onlarla kendilerine öğüt
verildiği zaman secdelere kapanırlar ve Rablerine hamd ederek tesbih
ederler de büyüklük taslamazlar.”
(Secde Sûresi:15).

( وظن داود أنما فتناه فاستغفر ربه وخر
راكعاً وأناب ) (ص/24) .

“Davud, bizim kendisini
imtihan ettiğimizi sanmıştı.Hemen Rabbinden mağfiret
diledi, rükû ederek yere kapandı, tövbe ile Allah’a yöneldi.” (Sad Sûresi: 24).

( ومن آياته الليل والنهار والشمس والقمر
لا تسجدوا للشمس ولا للقمر واسجدوا لله الذي خلقهن إن كنتم إياه تعبدون ) (فصلت/37)
.

“Gece ve gündüz, güneş
ve ay O’nun âyetlerindendir. Eğer Allah’a ibâdet etmek istiyorsanız,
güneşe de aya da secde etmeyin. Onları yaratan Allah’a secde edin.”  (Fussilet Sûresi: 37).

( فاسجدوا لله واعبدوا ) (النجم/63)

“Haydi, Allah için secdeye
kapanın ve O’na kulluk edin.”
(Necm
Sûresi: 62).

( وإذا قرء عليهم القرآن لا يسجدون )
(الانشقاق/21 ) .

“Onlar, yanlarında Kur’an
okunduğu zaman secde etmezler.”
(İnşikak Sûresi: 21).

( كلا لا تطعه واسجد واقترب ) (العلق/19
) .

“Hayır! Ona uyma! Allah’a
secde et ve (yalnızca O’na) yaklaş!”
(Alak Sûresi:19).    

(Bkz: Fıkh’us-Sünne; c:1,
s: 186-188)

el-Albanî, “Temâmu’l-Minne”
kitabı, s. 269’da der ki: 
“كلا”
(ile başlayan âyet’in secde âyeti
olduğu bilgisi) pek uygun değildir.Çünkü (sened
zincirinde) iki bilinmeyen (râvi) bulunmaktadır. Hâfız (İbn-i
Hacer), “Telhis” adlı kitabında, el-Münzirî ve Nevevî’nin, bu
hadisteki rivâyeti uygun gördüklerini naklettikten sonra; “Abdulhak ve
İbn-i Kattan (bu hadisi) zayıf saymışlardır.Bu sened
zincirinde Abdullah b. Müneyn vardır ki, bu kişi
bilinmemektedir.Ondan rivâyet eden de, el-Haris b. Said el-İtkî’dir. O da
bilinmemektedir. (Nitekim) İbn-i Makula da, ‘bu kişinin, (rivâyet
ettiği) bundan başka hadisi yoktur’, demiştir.

 
Bu yüzden,
Tahavî;“Hacc Sûresinin sonunda ikinci bir secde âyeti yoktur.”
Görüşünü tercih etmiştir. Bu, aynı zamanda, “el-Muhalla”
(kitabın)da İbn-i Hazm’ın da görüşüdür.

Demiştir ki: “Çünkü,
Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve sellem-’den bu
hususta sahih bir rivâyet gelmemiştir.Bu konuda icma’ da
oluşmamıştır.Buradaki âyette secde olduğuna dâir sadece,
Ömer b. Hattab, oğlu Abdullah ve Ebu’d-Derda’dan -Allah onlardan râzı
olsun-rivâyet vardır.”  

Sonra, İbn-i Hazm, Kur’an-ı
Kerim’de zikredilen diğer secde (âyetlerinde) de secde edilmesinin
meşru olduğu görüşünü dile getirmiştir. Ayrıca
ilk onunda, secde yapılması konusunda âlimler arasında ittifak
bulunduğunu ifâde etmiştir.

Yine Tahavî de, “Şerh’ul-Ummanî”
(1/211) kitabında bu ittifaktan bahsetmiş, ancak Fussilet sûresindeki
secde âyeti yerine Sad Sûresi âyetini koymuştur. Daha sonra bu ikisi,
sahih isnatlarla, Rasûlullah -sallallahu aleyhi ve
sellem-’den rivâyet ettiklerine göre;  Muhammed -sallallahu aleyhi ve sellem-; Sâd, Necm, İnşikâk ve İkra’ (sûrelerindeki
secde âyetlerinde) secde etmiştir. Bunlardan son üç tanesi, (yukarıda)
zikredilen Amr hadisinde, mufassal sûrelerdendir.

Sonuç olarak; bu hadis,
isnadındaki zayıflığına rağmen, -çoğunlukla
amel edilmesi konusunda- ümmetin ittifakına mazhar olmuştur.Bu
husustaki sahih hadislerin varlığı diğerleri için de delil
teşkil etmektedir.Sadece Hac sûresindeki ikinci secde âyeti için sünnetten
veya icma’dan delil yoktur. Yinede, bazı sahâbenin bu (hac sûresindeki
ikinci secde âyeti) konusundaki uygulamaları, burada da secde
yapılabileceğinin doğruluğuna- özelliklede bu konuda
aykırı bir uygulama olmadığı için- delalet
sayılabilir.

Özet olarak, (Kur’an’daki)
tilâvet secdeleri, yukarıda zikredilen 15 yerdedir.

Yine de en iyisini Allah Teâlâ
bilir.