FARZ NAMAZLARIN VAKİTLERİ

Hamd,
yalnızca Allah’adır.

Allah Teâlâ,
kullarına, hikmeti gereği, gece ve gündüz olmak üzere günde beş defa belirli
vakitlerde namaz kılmalarını farz kılmıştır ki kul, bu vakitler süresince bu
namazlarla Rabbi Allah Teâlâ ile bağlantı halinde olsun. Belirli vakitlerde
sulanan bir ağacın suya olan ihtiyacı nasıl ise, kalp için bu beş vakit namazlar
da öyledir.Bu namazlar, hepsi birden kılınıp da ardından ara verilen bir şekilde
olmamıştır.

Bu namazların
belirlenen vakitlerde ve ayrı ayrı kılınmasının hikmetlerinden birisi de,  bir
kul bu namazların hepsini aynı vakitte kılacak olsa, bu durum ona bıkkınlık
verir ve kendisine ağır gelir.Her şeyi hikmetli bir şekilde yerli yerine koyan
Allah Teâlâ her şeyden münezzeh ve bereketi çoktur.(Muhammed b. Salih
el-Useymîn, “Ahkâmu Mevâkîti’s-Salâh” adlı kitabın önsözü).

Peygamber
-sallallahu aleyhi ve sellem- farz namazların vakitlerini şu sözüyle
açıklamıştır:

((
وَقْتُ الظُّهْرِ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ، وَكَانَ ظِلُّ الرَّجُلِ كَطُولِهِ مَا
لَمْ يَحْضُرِ الْعَصْرُ، وَوَقْتُ الْعَصْرِ مَا لَمْ تَصْفَرَّ الشَّمْسُ،
وَوَقْتُ صَلاَةِ الْمَغْرِبِ مَا لَمْ يَغِبِ الشَّفَقُ، وَوَقْتُ صَلاَةِ
الْعِشَاءِ إِلىَ نِصْفِ اللَّيْلِ اْلأَوْسَطِ، وَوَقْتُ صَلاَةِ الصُّبْحِ مِنْ
طُلُوعِ الْفَجْرِ مَا لَمْ تَطْلُعِ الشَّمْسُ، فَإِذَا طَلَعَتِ الشَّمْسُ
فَأَمْسِكْ عَنِ الصَّلاَةِ، فَإِنَّهَا تَطْلُعُ بَيْنَ قَرْنَيْ شَيْطَانٍ )) [
رواه مسلم ]

 “Öğle

namazının vakti, güneş zevâli aştıktan sonra ve bir kimsenin gölgesinin
boyu, kendi boyuna eşit olduktan sonra başlar,
ikindi namazının
vakti gelinceye
kadar
sürer. İkindi

namazının vakti,
güneş sararmaya
başlayıncaya kadar sürer.
Akşam namazının vakti, ufuktaki kızıllık kayboluncaya
kadar sürer.Yatsı namazının vakti, gece yarısına kadar  sürer. Sabah namazının
vakti ise, fecrin doğuşundan güneş doğuncaya kadar sürer.
Güneş doğduğunda
namaz kılmayı
bırak. Çünkü
güneş, şeytanın iki boynuzu arasından doğar.”
 (Müslim,
hadis no: 612 )

Bu hadiste
farz namazların vakitleri açıklanmıştır. Namaz vakitlerini saat olarak tayin
etmeye gelince bu, ülkeden ülkeye farklılık arzeder.

Şimdi namaz
vakitlerinin hepsini tek tek açıklayalım:

Birincisi:
Öğle namazının vakti

Peygamber
-sallallahu aleyhi ve sellem- öğle namazının vakti hakkında şöyle buyurmuştur:

     ((
وَقْتُ الظُّهْرِ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ، وَكَانَ ظِلُّ الرَّجُلِ كَطُولِهِ مَا
لَمْ يَحْضُرِ الْعَصْرُ ))

 “Öğle

namazının vakti, güneş zevâli aştıktan sonra ve bir kimsenin gölgesinin
boyu, kendi boyuna eşit olduktan sonra başlar,
ikindi namazının
vakti gelinceye
kadar
sürer.”

Peygamber
-sallallahu aleyhi ve sellem- ikindi namazının başlangıç ve bitiş vaktini tayin
etmiştir.

Buna göre
öğle namazının başlangıcı: Güneşin zevâli aşmasından sonra başlar. Zevâlden
kasıt ise, güneşin tam tepede iken batıya doğru kaymaya başladığı andır.

Zevâli
(öğle namazının başlangıç vaktini) öğrenmenin pratik uygulaması şöyledir:

Açık bir yere
direk gibi bir şey dikersin.Güneş doğudan doğunca bu direk gibi olan şeyin
gölgesi batıya doğru olacaktır. Güneş yükseldikçe gölgenin boyu kısalacaktır.
Gölgenin boyu kısalmaya devam ettiğine göre, güneş zevâle ulaşmamış demektir.
Gölgenin boyu kısalmaya devam edecektir.Nihâyet gölge belirli bir yerde duracak,
sonra doğuya doğru artmaya başlayacaktır.Güneşin gölgesi doğuya doğru az bir şey
artmaya başlayınca, güneş zevâli aşmış demektir.İşte o an, öğle namazının vakti
girmiş olur.

Saat
olarak güneşin zevâli aşmasının alameti şöyledir:

Güneşin
doğuşu ile batışı arasındaki zamanı ikiye böldüğün zaman, bu zevâl vakti olur.
Örneğin güneşin sabah saat 06’da doğduğunu ve akşam 18’de battığını takdir
edersek, zevâl vakti saat 12’de olur.

Örneğin
güneşin sabah saat 07’de doğduğunu ve akşam 19’da battığını takdir edersek,
zevâl vakti saat 13’de olur. (Muhammed b. Salih el-Useymîn, eş-Şerhu’l-Mumti’,
cilt:2, sayfa:96)

Öğle
namazının vaktinin bitişine gelince:

Güneşin
zevâli aştıktan sonra her şeyin gölgesinin boyu, kendi boyuna eşit hâle
gelmesidir.

Öğle
namazının bitiş vaktini öğrenmenin pratik uygulaması şöyledir:

Az önce açık
bir yere koyduğumuz direk gibi şeye dönelim.Bu şeyin gölgesinin boyunun bir
metre olduğunu farzedelim.Gölgenin boyunun yavaş yavaş kısaldığını nihâyet
belirli bir noktada durduğunu göreceksin.(Bu noktanın bulunduğu yere bir işaret
koy). Sonra gölgenin boyu artmaya başlar.İşte bu anda öğle namazının vakti
girer.Sonra gölgenin boyu doğuya doğru artmaya devam eder.Nihâyet gölgenin boyu,
direğin boyuna eşit hâle gelir.Yani gölgenin boyu, noktanın bulunduğu yere
koyduğun işâretten itibaren bir metre olur.İşâretten önceki gölge hesaba
katılmaz.Buna zevâlin gölgesi denir. İşte burada öğle namazının vakti sonra erer
ve hemen sonra ikindi namazının vakti girer.

İkincisi:
İkindi namazının vakti

Peygamber
-sallallahu aleyhi ve sellem- öğle namazının vakti hakkında şöyle buyurmuştur:

((
وَوَقْتُ الْعَصْرِ مَا لَمْ تَصْفَرَّ الشَّمْسُ ))

“İkindi
namazının
vakti, güneş
sararmaya başlayıncaya kadar sürer.”

İkindi
namazının vaktinin, öğle namazının vaktinin sona ermesiyle başladığını daha önce
öğrenmiştik. (Her şeyin gölgesinin boyu, kendi boyuna eşit hâle geldiği
vakittir.)

İkindi
namazının bitiş vakti:

 İkindi
namazının bitişinin iki vakti vardır:

1. Serbest
olan vakit:
Bu vakit,
ikindi namazının ilk vaktinden başlar, güneş sararmaya başlayıncaya kadar sürer.

Nitekim
Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmuştur:

 ((
وَوَقْتُ الْعَصْرِ مَا لَمْ تَصْفَرَّ الشَّمْسُ ))

 “İkindi

namazının vakti,
güneş sararmaya
başlayıncaya kadar sürer.”

Yani güneş
sarı olmadığı müddetçe o vakit, ikindi namazının vaktidir.

İkindi
namazının vaktini saat olarak tayin etmek ise, mevsimden mevsime farklılık
arzeder.

2. Mecburi
olan vakit:
Bu vakit,
güneşin sararmaya başladığı andan itibaren başlar, güneşin batışına kadar sürer.

Nitekim
Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmuştur:

(( مَنْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنَ الْعَصْرِ قَبْلَ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ، فَقَدْ
أَدْرَكَ الْعَصْرَ )) [ متفق عليه ]

 “Güneş
batmadan önce ikindi namazının bir rekâtını idrak eden (kılan), ikindi namazını
idrak etmiş sayılır.”
( Buhârî,
hadis no:579, Müslim, hadis no:608 )

Soru:
Zarûret (mecburiyet) vakti ne demektir?

Zarûretin
anlamı: Örneğin bir insan, güneşin sararmasından önce ikindi namazını ancak
meşakkatle kılmaya gücü yettiği halde, yarayı sarmak gibi, bir iş sebebiyle
ikindi namazını vaktinde kılamaz da güneşin batışından kısa bir süre önce
kılarsa, ikindi namazını vaktinde kılmış olur ve bundan dolayı da günah kazanmış
olmaz.Çünkü bu vakit, zarûret vaktidir.Bir insan, namazı geciktirmek zorunda
kalırsa, güneş batmadan önce olduğu sürece bunda bir sakınca yoktur.

Üçüncüsü:
Akşam namazının vakti    

Peygamber
-sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmuştur:

((
وَوَقْتُ صَلاَةِ الْمَغْرِبِ مَا لَمْ يَغِبِ الشَّفَقُ ))

“Akşam
namazının vakti, ufuktaki kızıllık kayboluncaya kadar sürer.”

Yani akşam
namazının vakti, ikindi namazının vaktinin çıkmasından hemen sonra girer. Bu
vakit ise, güneşin batışından ufuktaki kızıllığın kaybolmasına kadar olan
vakittir.

Gökteki
kızıllık kaybolduğu zaman, akşam namazının vakti çıkar ve yatsı namazının vakti
girer.Akşam namazının vaktini saat olarak tayin etmek ise, mevsimden mevsime
farklılık arzeder.Ufuktaki kızıllığın ortadan kaybolduğunu ne zaman görürsen,
bil ki bu, akşam namazının vaktinin sonra erdiğine delâlet eder.

Dördüncüsü: Yatsı namazının vakti

Peygamber
-sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmuştur:

((
وَوَقْتُ صَلاَةِ الْعِشَاءِ إِلىَ نِصْفِ اللَّيْلِ اْلأَوْسَطِ ))

“Yatsı
namazının vakti, gece yarısına kadar  sürer.”

Yatsı
namazının vakti, akşam namazının vaktinin çıkmasından (yani gökteki kızıllığın
kaybolmasından) hemen sonra başlar, gece yarısına kadar sürer.

Soru:
Gecenin yarısı nasıl hesaplanır?

Cevap:

Gecenin yarısını hesaplamak istediğin zaman, güneşin batışından fecrin kadar
olan süreyi hesaplarsın. İkisi arasındaki süre, yatsı namazının son vaktidir. (O
da gecenin yarısıdır.)

Örneğin güneş
akşam saat 17’de batıyor ve sabah namazı için sabah saat 05’de ezan okunuyorsa,
gecenin yarısı, gece saat 23’e denk gelir.

Örneğin güneş
akşam saat 17’de batıyor ve fecir vakti sabah saat 06’da çıkıyorsa, gecenin
yarısı, gece 23.30’a denk gelir.

Beşincisi:
Fecir (sabah) namazının vakti

Peygamber
-sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmuştur:

 ((
وَوَقْتُ صَلاَةِ الصُّبْحِ مِنْ طُلُوعِ الْفَجْرِ مَا لَمْ تَطْلُعِ الشَّمْسُ،
فَإِذَا طَلَعَتِ الشَّمْسُ فَأَمْسِكْ عَنِ الصَّلاَةِ، فَإِنَّهَا تَطْلُعُ
بَيْنَ قَرْنَيْ شَيْطَانٍ ))

“Sabah
namazının vakti ise, fecrin doğuşundan, güneş doğuncaya kadar sürer. Güneş
doğduğunda namaz kılmayı bırak. Çünkü güneş, şeytanın iki boynuzu arasından
doğar.”
 

Sabah
namazının vakti, ikinci fecrin (fecr-i sâdık) doğuşu ile başlar, güneşin doğuşu
ile sona erer. İkinci fecir, güneşin doğduğu yönde ufukta görünen yatay
beyazlıktır.Bu beyazlık, kuzeyden güneye doğru yatay olarak uzanır.Birinci fecir
ise, yaklaşık olarak ikinci fecirden bir saat önce çıkar. Birinci ve ikinci
fecir arasında farklar vardır:

1. Birinci
fecir, doğudan batıya doğru uzanır.İkinci fecir ise, kuzeyden güneye doğru yatay
olarak uzanır.

2. Birinci
fecir, karanlık olur.Yani kısa bir süre aydınlık olur, sonra karanlığa dönüşür.
İkinci fecir ise, aydınlık olur ve gittikçe nuru ve aydınlığı artar.

3. İkinci fecir, ufukla birleşmiş olur.Kendisi ile ufuk arasında bir karanlık
yoktur.Birinci fecir ise, ufuktan ayrıdır.Kendisi ile ufuk arasında karanlık
vardır. (Muhammed b. Salih el-Useymîn, eş-Şerhu’l-Mumti’, cilt:2, sayfa:107)