Şaban ayının ikinci yarısında oruç tutmanın yasak olması

Allah’a hamd
olsun.

Ebu Hureyre
radiyallahu anhu’dan rivayet edildiğine göre Rasulullah sallallahu aleyhi
vesellem şöyle demiştir: “Şaban ayının
ortasına vardığınızda oruç tutmayın “[1]

Bu hadis,
Şaban ayının ikinci yarısından sonra yani 16. Günden
sonra oruç tutulmasının yasak olduğunu gösteriyor. Ancak
oruç tutmanın caiz olduğuna dair farklı rivayetler var.

“Ramazan orucuna, bir veya iki gün önceden oruç tutarak
başlamayın. Ancak o gün, bir kimsenin tutmakta olduğu oruca denk
gelirse, o gün oruç tutsun.”[2]

Bu hadis, oruç alışkanlığı olan kimsenin
Şaban ayının ikinci yarısından sonra da oruç
tutabileceğini gösteriyor. Pazartesi ve perşembe günlerini tutan
kimse veya bir gün oruç tutup bir gün yiyen kişilerin bu duruma örnek
gösterilebilir.

Bir rivayete göre; Aişe radiyallahu anha’da rivayet
edildiğine göre şöyle dedi: Rasûlullah’ın
Şaban’da tuttuğundan daha fazla orucu bir başka ayda tuttuğunu
görmedim. O, çok azı hariç Şaban’ın çoğunu
tutardı.”[3]

İmam Nevevi rahimehullah şöyle dedi: hadisin ikinci
şıkkı, birinci şıkkın
açıklamasıdır. Yani Şaban ayının çoğunu
tutardı.

Bu hadis, Şaban ayının yarısından
sonrasını da oruçla geçirmenin caiz olduğunu gösteriyor.
Ancak bu birinci yarısıyla birleştirmek şartıyla olur.

Şafii mezhebi tüm bu hadislerle aynı anda amel ederek
şöyle demişler: Oruç alışkanlığı veya
ikinci yarısını ilk yarısına bağlamadan Şaban
ayının sadece ikinci yarısında oruç tutmak caiz
değildir. Şafii mezhebine göre en tercihli görüş
budur. Zira yasaklama haramlık ifade eder. Ruyani gibi bir takım
alimler yasaklamanın kerahet hükmünde olduğunu
söylemişlerdir.

[4]

İmam Nevevi rahimehullah şöyle dedi:  Pazartesi ve Perşembe gününde oruç
alışkanlığı veya bir önceki günlerle
birleştirenler hariç, Şaban ayının ikinci
yarısında Ramazan ayından önce oruç tutmanın yasak
olduğunu beyan eden bab

[5]

Alimlerrin cumhuru, Şaban ayının ikinci
yarısının orucundan alıkoyan hadislerin zayıf
olduğunu söylemişlerdir. Bunun üzerine Şaban
ayının ikinci yarısında oruç tutmak mekruh değildir.

Hafiz bin Hacer şöyle dedi: Alimlerin cumhuru şöyle
dediler: Şaban’ın ikinci yarısında gönüllü olarak oruç
tutmak caizdir. Ayrıca bu konuda gelen hadisin zayıf olduğunu
bildirmişlerdir. Ahmed ve İbn Main hadisin munker olduğunu
söylemişler. Ayrıca Beyhaki ve Tahavi de bu hadisi zayıf
görenler arasındadırlar.

[6]

İbn Kudame; Muğni kitabında, bu hadisle ilgili, İmam
Ahmed’ten şöyle şöyle aktarmıştır: ” Bu
hadis korunmamış, Abdurrahman bin Mehdi’den bunu sorduğumuzda
onu sahih görmemiştir, bunu bize rivayet etmedi ve bundan
sakınırdı. Ahmed şöyle dedi: Ala güvenilirdir, sadece
bu hadisi sahih görülmemiştir.

Ala ise Ala bin Abdurrahman bu hadisi babasından babasıda Ebu
Hureyre radiyallahu anhudan rivayet etmiştir.

İbn Kayyım rahimehullah “Tehzib el sunen” adlı
kitabında şöyle dedi: Bu hadis her ne kadarda Ala tek
başına rivayet etmişse de İmam Muslim şartına
göre sahihtir. Çünkü Ala güvenilirdir. Nitekim İmam Muslim
Ala’dan birçok
hadis rivayet etmiştir. Ayrıca birçok
sünende tek başına rivayet ettiği sika (güvenilir ) hadisler var ve ümmet
bunları kabul etmiş ve amel etmiştir.

Sonra şöyle devam etti: Bu hadisin Şaban ayının
orucuna ters düştüğünü zannetmek yerinde olan bir düşünce
değil. Zira aralarında çelişki yoktur. Hadisler,
yarısını bir önceğiyle tutmak ve
alışkanlık haline gelmiş ve ikinci yarısınıda
içine alan oruçlardan bahsetmektedir. Ala hadisi ise kasıtlı olarak
ikinci yarıyı oruçla geçirmekten alıkyoyuyor. Ancak bir
alışkanlık veya bir önceki oruçla bağlarsa
sakınca yoktur.

Şeyh bin Baz rahimehullah’a Şaban ayının ikinci
yarısında oruç hakkında soru sorulduğunda şöyle
cevap vermiştir: O hadisi Şeyh Elbani’nin dediği gibi sahihtir.
Ancak bundan kasıt ikinci yarıdan itibaren oruca
başlamaktır. Ama ayın çoğunu veya ayın hepsini tutarsa
sünnete uymuş olur.[7]

Şeyh İbn Useymin rahimehullah’ bu konu sorulduğunda
şöyle demiştir: Bu hadis sahih olsa bile yasaklama haramlık
açısından değildir. Buradaki yasaklama mekruhluk ifade eder.
Bunu birçok ilim ehli bu şekilde görmüştür. Ancak bir
kişinin oruç tutma alışkanlığı varsa Şaban
ikinci yarısına denk gelse orucunu tutar.

Cevabın özeti:

Şaban ayının ikinci yarısından sonra oruç
tutmak haramlık veya kerahet olarak yasaklanmıştır. Ancak
bir kimsenin oruç tutma alışkanlığı varsa veya birinci
yararısıyla birleştirerek oruç tutarsa bunda sakınca
yoktur.

Bu yasaklamanın hikmeti Ramazan ayında tutulacak orucu olumsuz
etkilememesidir.

Şayet, bir kimse Şaban ayının başından
sonuna kadar tutarsa daha fazla olumsuz etkilenir denilirse; cevap olarak
şöyle demek mümkündür: Şaban ayının başından
oruç tutan kimse oruca alışmış demektir, böylece oruç
zorluğu onu etkilemez.

El Kari şöyle dedi: buradaki yasaklama tenzihi kerahettir.
Ümmete şefkat olarak Ramazan ayını yerine daha iyi
getirebilmesi için yapılmıştır. Ama her kim Şaban
ayını tümünü tutarsa oruca alışır ve meşakket
ortadan kalkar.

En iyisini Allah bilir.

[1]
(Ebu Dâvud; hadis no:3237. Tirmizî; 738. İbn-i Mâce; 1651
.Elbânî, “Sahîh-i Tirmizî’de hadisin sahih olduğunu
belirtmiştir.590

[2]
Buhârî; hadis no:
1914. Müslim; hadis no: 1082

[3]
Buhârî; hadis no:
1970. Müslim; hadis no: 1156.

[4]
El mecmu 6/399-400. Fethul bari 4/129

[5]
Riyadussalihin
412 

[6]
Fethul bari

[7]
Mecmu fetava bin Baz 15/385