Tavaf’ın şartları ve vacipleri

Cevap:

Allah’a hamd olsun,

alimler Kabe etrafında tavafın geçerli olmasının
şartları için bir takım şartlar zikretmişlerdir
bunları da şu şekilde sıralamak mümkündür:

1-
İslam: kafirin tavafı ise
alimlerin görüş birliğiyle geçerli değildir, çünkü tavaf
ibadettir, ibadet kafir olan bir kimseden kabul edilmez.

2-
Akıl:  bu şart Hanefi ve hanbelilerin mezhebine
göredir, maliki ve şafiiler ise çocuklardan tavaf kabul
edildiğinden çocuklara kıyas yapılarak akılı şart
koşmamışlardır.

3-
Niyet: 
Tüm alimler Rasulullah sallallahu aleyhi vesellemin“ Ameller ancak
niyetlere göredir; herkesin niyeti ne ise eline geçecek odur.”[1]
sözü sebebiyle bu şartta ittifak etmişlerdir.

4-
 Setr-i Avret (Edep Yerlerinin
Örtülmesi ): Bir kimse çıplak bir şekilde tavaf yaparsa
Rasulullah sallallahu aleyhi vesellemin hacda “ bu yıldan
sonra hiç bir müşrik haccedemez,[2]
çıplak olan bir kimse de Beyt-i Şerifi tavaf edemez. ”
çağrısını yapmalarını emrettiği için
tavafı kabul olmaz.[3]

Şeyh İbn
Useymin şöyle demiştir: ‘ Çıplak bir kimseye tavaf
yasak olduğu için tavaf yapsa da kabul olmaz. Bunun delili ise Rasulullah
sallallahu aleyhi vesellemin  “Her
kim bir amel işler, bizimde o amelde bir emrimiz yoksa o amel geçersizdir.
”[4]

sözüdür.

5-
Hadesten Taharet:  Bu konu ile ilgili ayrıntılı
bilgi (34695) numaralı sorunun cevabında verilmiştir.

6-
Cumhur (Bütün) Alimlere Göre
Elbise Ve Vücudun Necasetten Temizlenmesi: Bu konu ile ilgili bilgi (136742)
numaralı sorunun cevabında verilmiştir.

7-
(kabe etrafında) Tam yedi
Şavt (devre) dönmesi: Bir adım bile eksik kalırsa
tavafı tamamlanmamış olur. İmam Nevevi ‘ Tavafta farz olan
yedi turdur Hacer’ul Esved’den başlayıp, Hacer’ul Esved’de
bitirilmesidir. Eğer 7 turdan bir adım bile eksik olursa tavafı
kabul olmaz. Mekke’de de kalsa memleketine de dönse aynıdır.
Bunun (Tavafı eksik kaldığı) için kurban ya da herhangi bir
şey vermesi gerekmez.’[5]

8-
 (Tavaf
ederken) Kâbe’yi Soluna Almak: Çünkü Rasulullah sallallahu aleyhi
vesellem Kâbe’yi soluna alarak tavaf etti. Rasulullah sallallahu aleyhi
vesellem şöyle buyurmuştur: ‘İbadetlerinizi bana bakarak
yapın.’.[6]

9-
Tavafı Kâbe’nin tümünün etrafından
yapmak: Mesafeyi kısaltmak için Hicrin içinde tavaf yapılamaz. Yapan
kimsenin tavafı da geçersiz olur. Daha fazla bilgi için (46597) nolu
sorunun cevabına bakılabilir.

10-
Yürüyebiliyorsa Tavafı Yürüyerek
Yapması: İmam Şafii’nin dışındaki bütün âlimlerin
tercih ettiği görüş budur.

Şeyh Useymin
Rahimehullah şöyle demiştir: ‘Bana göre tavafta ister deve
ile olsun ister omuzunda taşısın ister binek arabaya bindirsin
ihtiyaç yok ise caiz değildir. İhtiyaç ise bir kimsenin hasta olması,
yaşlı olması, dayanamayacak kadar izdihamın olması;
çünkü bazı insanlar izdihama dayanabiliyorken bazıları
dayanamıyor. Kısacası bir özürden dolayı binmişse
caizdir, ancak herhangi bir özrü olmadan binmişse caiz olmaz.’^[7]

11-

Tavafın
Şavtlarını Peş Peşe Yapmak:
Bu konu ile
ilgili bilgi (219227) numaralı sorunun cevabında verilmiştir.

12-

Tavafın Mescid-i
Haram’ın İçinde olması: Müslümanın üzerine farz olan
Kâbe’nin etrafında tavaf yapmasıdır. Eğer mescidin
dışında tavaf yaparsa Kâbe’yi değil mescidi tavaf
etmiş olur.

Şeyh Useymin Rahimehullah şöyle
demiştir: ‘Âlimler bu konu ile ilgili şöyle
demişlerdir: ‘tavafın kabul olması için Mescid-i Haram’da
olması şarttır. Eğer bir kimse Mescid’in dışında
tavaf yaparsa kabul olmaz. Eğer bir insan –örneğin- Mescid-i
Haram’ı tavaf etmek isterse ve dışından tavaf ederse
tavafı kabul olmaz, çünkü bu kimse Kâbe’yi değil Mescid’i
Haram’ı tavaf etmiş olur. Ama Mescid-i Haram içinde tavaf yapanlar
ister Mescid’in aşağısında olsun ister
yukarısında olsun fark etmez tavafları geçerli olur. Ama bu
kimseler Sa’y bölgesinde ve yukarısında tavaf yapmaktan
çekinmeleri gerekir. Çünkü Sa’y bölgesi Mescid’i Haram’dan
değildir.’^[8]

13-

Tavafa Hacer’ul Esved’den
Başlamak: Bir kimse tavafa Kâbe’nin
kapısından
başlarsa tavafı eksik ve hatalı olur.

Şeyh
Useymin Rahimehullah şöyle demiştir: ‘Bazı insanlar tavafa
Kâbe’nin kapısından başlayıp, Hacer’ul Esved’in
yanından başlamazlar, Kâbe’nin kapısından tavafa başlayıp
yine Kâbe’nin kapısında bitirenler tavaflarının
tamamlamış sayılmazlar. Çünkü Yüce Allah şöyle
buyurmuştur:  ‘Kâbe’yi tavaf
etsinler’[9] ve Rasulullah sallallahu aleyhi vesellem tavafa
Hacer’ul esved ten başlayarak insanlara şöyle demiştir:
‘İbadetlerinizi bana bakarak yapın’. Eğer bir kimse Kabe’nin
kapısından ya da Hacer’ul Esved’in az da olsa hizasında olmadan
tavafa başlarsa bu ilk şavt batıl olur. Çünkü bu kimse
tavafı tamamlamamış olur
ve yakın zamanda
bunu hatırlarsa yerine yeni bir şavt tavaf yapması gerekir.
Yoksa tavafı baştan alması gerekir.’[10]
Bu tavafın olmazsa olmaz şartıdır.

Tavafın vaciplerine gelince bazı
âlimler tavaftan sonra iki rakat namaz kılmak vaciptir demişlerdir.
Doğrusu bu müstehab sünnettir, buda İmam Şafii ve İmam
Ahmed’in görüşüdür.

Şeyh İbn Bazz Rahimehullah, tavaftan
sonra namaz kılmak ile ilgili şöyle demiştir: ‘
Tavafını tamamlayan bir kimsenin namazını Makamı
İbrahim’in arkasında kılma zorunluluğu yoktur. Mescid’i
Haram’ın herhangi bir yerinde kılması yeterli olur. Unutan
kişinin de ayrıca bir şey yapmasına gerek yoktur.
Çünkü bu namaz sünnet olup vacip değildir.’[11]

Âlimlerin tavaf ile ilgili olarak
zikrettiği diğer vaciplere gelince bunlar önceden
zikrettiğimiz şartlardır. Ancak bazı âlimler bunlar
tavafın şartları değil vacipleridir demişlerdir.

Konuyla ilgili daha detaylı bilgi için
Dr. Abdullah Zahim’in İslami Araştırmalar Dergisi’nin 53.
sayısında ki ‘Tavafın Şartları’ adlı başlıktan
bakabilirsiniz. Onun diğer bir araştırması olan
‘Tavafın Vacipleri’ ni aynın derginin 58. Sayısında
bulabilirsiniz. 

En iyi bilen Allah’tır.

[1] Buhari (1), Müslim (1907)

[2] Yani 9. Yıl

[3] Buhari (369), Müslim (1347)

[4] Şerh’ul Mumti’ (7/257)

[5] El-Mecmu’ (8/21)

[6] Müslim (1297)

[7] -Kitabul Hacc Şerhi (1/83)
(Şamile numaralandırmasına göre)

[8] – Bakara Sure’sinin Tefsiri (2/49)

[9] – Hacc 29

[10] Mecmu’ul Fetava (22/404)

[11] Şeyh İbn Bazz Mecmu’ul
Fetava (17/228)