آیا فضیلت معینی برای روزهی ماه رجب وارد شده است؟
الحمدلله
اولا:
رجب یکی از ماههای حرام است که الله متعال دربارهی
آن میفرماید:
﴿إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ
اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ
مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ﴾ [توبه:
۳۶]
(در حقیقت تعداد ماهها نزد الله از روزی که آسمانها و
زمین را آفریده در کتاب الله دوازده ماه است؛ از این [دوازده
ماه] چهار ماه، [ماهِ] حرام است. این است دین استوار؛ پس در این
[چهار ماه] بر خود ستم مکنید).
ماههای حرام، رجب و ذوالقعده و ذوالحجه و محرم میباشد.
بخاری (۴۶۶۲) و مسلم
(۱۶۷۹) از ابوبکره ـ رضی الله عنه ـ از
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ روایت کردهاند که فرمود:
«سال دوازده ماه است [که] چهار تای آن حرام است؛ سه [ماه حرام] پی در
پی است: ذوالقعده و ذوالحجه و محرم، و رجب مُضَر که میان جمادی
و شعبان است».
این ماهها را به دو سبب «حرام» نامیدهاند:
۱- به سبب حرام بودن نبرد در این ماه، مگر آنکه دشمن نبرد
را آغاز کند.
۲- زیرا حرمت زیر پا نهادن حرام در این ماهها
شدیدتر از دیگر ماهها است.
به همین سبب، الله متعال ما را از ارتکاب گناهان در این
ماهها نهی فرموده است:
﴿فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ﴾
[توبه: ۳۶]
(پس در این [چهار ماه] بر خود ستم
مکنید).
یا اینکه ارتکاب گناه چه در این ماهها و چه در ماههای
دیگر حرام است، اما تحریم آن در این چند ماه شدیدتر است.
علامه سعدی ـ رحمه الله ـ میگوید:
«﴿فَلا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ﴾ (پس در اینها بر خود ستم مکنید) احتمال دارد
ضمیر [در این آیه] به دوازده ماه برگردد، و خداوند متعال
بیان داشته که این ماهها را اندازههایی برای
[حساب زمان] بندگان قرار داده تا با طاعت آباد شود و الله متعال را برای منت
او شکر نمایند و در انجام مصالح بندگان به کارش گیرند؛ پس در آن از
ستم به خودتان برحذر باشید.
و همچنین احتمال دارد که ضمیر به این چهار ماه حرام
برگردد و با وجود نهی از ظلم در همهی زمانها، به طور ویژه از
ستم در این ماهها نهی نموده چرا که حرمت آن بیشتر است و ستم در
آن شدیدتر از ستم در دیگر ماهها میباشد».
ثانیا:
دربارهی روزه در ماه رجب یا روزهی قسمتی از
آن، هیچ دلیلی [از قرآن و سنت] وجود ندارد.
بنابراین کاری که برخی از مردم انجام میدهند
و روزهایی از این ماه را با اعتقاد به فضیلت آن روزه
میگیرند، هیچ اساس شرعی ندارد. جز اینکه از
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ حدیثی دربارهی
استحباب روزه در ماههای حرام [که رجب نیز از ماههای حرام است]
روایت شده، آنجا که میفرماید: «[قسمتی] از [ماههای]
حرام روزه بگیر و [بخشی از آن را روزه] نگیر» (ابوداود:
۲۴۲۸) این روایت را آلبانی در
«ضعیف أبي داود» ضعیف دانسته است.
این حدیث ـ به فرض صحت ـ دال بر استحباب روزه در ماههای
حرام است، بنابراین کسی که به این دلیل در ماه رجب و
دیگر ماههای حرام روزه بگیرد کارش اشکالی ندارد، اما
مخصوص دانستن ماه رجب برای روزه درست نیست.
شیخ الاسلام ابن تیمیه در «مجموع الفتاوی»
(۲۵/ ۲۹۰) میگوید: «اما دربارهی
روزهی رجب احادیثی وارد شده که همه ضعیف و بلکه
ساختگی است و علما هیچ یک از آنها را معتبر نمیدانند.
[این حادیث] از جمله روایات ضعیفی نیست که در
باب فضایل اعمال روایت میشود بلکه عموم آن ساختگی و
دروغین است… در مسند و دیگر [منابع] حدیثی از
پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ روایت شده که یشان
امر به روزهی ماههای حرام یعنی رجب و ذوالقعده و
ذوالحجه و محرم نمودهاند. این [روایت] دربارهی روزهی
هر چهار ماه است نه کسی که تنها رجب را روزه میگیرد».
پایان نقل قول از ابن تیمیه به اختصار.
ابن قیم ـ رحمه الله ـ میگوید: «همهی
احادیث در باب روزهی رجب و نماز برخی شبهای آن دروغ و
ساختگی است» (المنار المنیف: ۹۶).
حافظ ابن حجر ـ رحمه الله ـ در «تبیین العجب» (صفحهی
۱۱) میگوید: «دربارهی فضیلت ماه رجب و روزهی
همه یا روزهایی معین از آن و یا نماز شبهایی
خاص از این ماه، حدیثی صحیح که برای استدلال مناسب
باشد وارد نشده است».
شیخ سید سابق ـ رحمه الله ـ در «فقه السنة» (۱/
۳۸۳) میگوید: «روزهی رجب
فضیلتی افزون بر دیگر ماهها ندارد، جز اینکه [رجب] از
ماههای حرام است و در سنت صحیح دلیلی بر اینکه
روزهی آن فضیلت خاصی دارد وارد نشده، و آنچه روایت شده
برای استدلال مناسب نیست».
از شیخ ابن عثیمین ـ رحمه الله ـ دربارهی
روزهی روز بیست و هفتم رجب و قیامِ شب آن پرسیده شد.
ایشان چنین پاسخ داد: «روزهی بیست و هفتم رجب و نماز
خواندن شبِ آن و مخصوص ساختن [این روز برای عبادات خاص] بدعت است و هر
بدعی گمراهی است» (مجموع فتاوی ابن عثیمین:
۲۰/ ۴۴۰).
