آیا مسلمان میتواند برای آغاز و پایان [ماه] روزه بر اساس محاسبهی فلکی رفتار کند یا باید حتما هلال را ببیند؟
الحمدلله
شریعت اسلام شریعتی است آسان و فراگیر که
احکام آن همهی ثقلین ـ انسانها و جنها ـ را با تفاوت طبقاتشان، چه
عالم و چه کمسواد، و چه شهرنشین و بادیهنشین، در بر میگیرد.
برای همین است که الله متعال راه شناخت اوقات عبادات را برایشان
آسان گردانده و برای وارد شدن و پایان یافتن اوقات [عبادات]
نشانههایی قرار داده که [همهی انسانها در هر سطحی] در
شناخت آن مشترک هستند. مثلا خداوند غروب خورشید را نشانهی دخول وقت
نماز مغرب و خروج وقت نماز عصر قرار داده و پایان شفق سرخ را نشانهی
وارد شدن وقت نماز عشا گردانده و رویت هلال را پس از آنکه در پایان
ماه پنهان میشود نشانهی ابتدای ماه جدید قمری و
پایان ماه پیشین قرار داده و ما را برای شناخت آغاز ماه
مکلف به علومی نساخته که تنها عدهی کمی از مردم بدان
آگاهی دارند، یعنی علم نجوم یا علم حساب فلکی. نصوص
کتاب و سنت نیز بر همین اساس رویت هلال و مشاهدهی آن را
نشانهی آغاز روزهی ماه رمضان و رویت هلال شوال را نشانهی
فطر معرفی کرده است. همینطور برای ثبوت عید قربان و روز
عرفات.
الله متعال میفرماید:
﴿فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ
فَلْيَصُمْهُ﴾ [بقره: ۱۸۵]
(پس هر کس از شما این ماه را مشاهده نمود باید آن را روزه
بدارد).
و میفرماید:
﴿يَسْأَلُونَكَ عَنِ الأهِلَّةِ
قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ﴾ [بقره:
۱۸۹]
(دربارهی هلالها [ی ماه] از تو میپرسند. بگو آنها
[نشانهی] گاهشماری برای مردم و [موسم] حجاند).
و پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ میفرماید:
«هرگاه آن را دیدید روزه بگیرید و هر گاه
دیدید افطار کنید، پس اگر بر شما پنهان ماند مقدار ماه را
سی روز کامل کنید». بنابراین پیامبر ـ صلی الله
علیه وسلم ـ روزه را منوط به ثبوت رویت هلال ماه رمضان و پایان
روزه را وابسته به دیدن [هلال] ماه شوال دانسته و آن را مرتبط به حساب
نجومی و حرکت ستارگان ندانسته است. در دوران پیامبر ـ صلی الله
علیه وسلم ـ و خلفای راشدین و ائمهی اربعه و سه
قرنی که پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ گواهی به
خیریت و فضیلت آنان داده بر همین اساس عمل میشد.
بر این اساس رجوع به علم نجوم در اثبات ماههای قمری برای
آغاز عبادات و خارج شدن از آن بدون رویت بدعتی است که هیچ
خیری در آن نیست و دلیلی از شریعت ندارد، و
هر چه خیر است در پیروی از سلف در امور دینی نهفته
و همهی شر و بدی در بدعتهایی است که در دین صورت
گرفته است. الله ما و شما و همهی مسلمانان را از فتنههای آشکار و
پنهان حفظ نماید.
