اگر مرد خانه بدون هیچ سببی از ادای قربانی در عید قربان خودداری کند، آیا همسرش میتواند از شخصی دیگر بخواهد که برایش قربانی تهیه کرده و سپس به نیابت از خودش و خانوادهاش ذبح نماید؟ آیا این قربانی قبول است؟ خواهش میکنم بر اساس قرآن و سنت توضیح دهید.
پاسخ:
الحمدلله
قربانی عبادتی است که شرع به آن
ترغیب نموده بی آنکه تفاوتی میان مرد و زن یا متاهل
و مجرد بگذارد و عموم نصوص وارده دربارهی قربانی بدون هیچ تخصیص
یا تقییدی دال بر همین است.
بنابراین اگر زن توانایی
مالی داشت مستحب است که از مال خودش برای خود و خانوادهاش قربانی
کند به ویژه اگر مرد خانه از ادای این شعیره خودداری
کند.
ابن حزم ـ رحمه الله ـ در «المحلی»
(۶/ ۳۷) میگوید: «قربانی برای مسافر مانند
مقیم است، و همینطور برای زن؛ زیرا الله تعالی فرموده
است: ﴿وَافْعَلُوا الْخَيْرَ﴾ (و کار خیر انجام دهید). قربانی
نیز کار خیر است و همهی کسانی که نام بردیم محتاج به
انجام خیرند و این برایش مستحب است، و بر اساس قول رسول الله ـ صلی
الله علیه وسلم ـ که در مورد قربانی ذکر نمودیم و ایشان صحرانشین
را از شهرنشین و مسافر را از مقیم و مرد را از زن خاص نگردانده، بنابراین
تخصیص چیزی از آن باطل است و جایز نیست».
در دایرة المعارف فقهی (۵/
۸۱) آمده است: «مرد بودن شرط وجوب و استحباب نیست، بنابراین
همانطور که بر مردان واجب است بر زنان نیز واجب است؛ زیرا ادلهی
وجوب یا استحباب شامل همه است».
بنابراین: اگر مرد سرپرست خانه از ادای
این شعیره سر باز زد، زن میتواند خودش یا از طریق شخصی
که برای خرید و ذبح آن وکیل میکند آن را انجام دهد، و فرقی
ندارد که شوهرش از این کار خبر داشته باشد یا خیر، اجازه دهد یا
خیر؛ زیرا قربانی در حق همه سنت است و اگر مرد خانه از انجامش خودداری
کرد زن میتواند انجامش دهد.
پیامبر ـ صلی الله علیه
وسلم ـ میفرماید: «ای مردم، بر هر خانوادهای در هر سال یک
قربانی است…» به روایت احمد (۱۷۲۱۶) و
ابوداود (۲۷۸۸) و آلبانی در
«صحیح ابی داود» آن را حسن دانسته است.
خطیب شربینی از صاحب «العدة»
نقل کرده که میگوید: «و این سنتی است کفایه، که اگر
اهل خانه چند تن باشند، اگر یکی از اهل خانه انجامش دهد به جای بقیه
کافی است، و گرنه سنت عین است».
مغنی المحتاج (۶/ ۱۲۳).
