کسی که در سرزمینی زندگی می‌کند که میان وقت فجر (اذان صبح) و طلوع خورشید فاصله‌ی زیادی است، چگونه باید روزه بگیرد و نماز بخواند؟

پاسخ:

الحمدلله

اولا: وقتی که باید در آن از انجام مفطرات خودداری
کرد، طلوع فجر صادق است، چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:

﴿وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ
لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا
الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ﴾ [بقره: ۱۸۷]

(و بخورید و بیاشامید تا رشته‌ی سفید
بامداد از رشته‌ی سیاه [شب] بر شما نمودار شود، سپس روزه را تا شب به
اتمام برسانید).

بخاری (۶۱۷) از ابن عمر ـ رضی الله
عنهما ـ روایت کرده که ایشان ـ صلی الله علیه وسلم ـ
فرمودند: «بلال در هنگام شب [برای بیدار شدن سحری] اذان
می‌دهد، پس بخورید و بنوشید تا آنکه ابن أم مکتوم [برای
نماز صبح] اذان دهد». وی مردی نابینا بود و اذان نمی‌ٔداد
تا آنکه به وی می‌گفتند: صبح شد، صبح شد.

در فتاوای «اللجنة الدائمة»، مجموعه‌ی نخست
(۱۰/ ۲۸۳) آمده است:

«اصل در امساک روزه‌دار و افطار وی این سخن الله متعال
است که: (و بخورید و بیاشامید تا رشته‌ی
سفید بامداد از رشته‌ی سیاه [شب] بر شما نمودار شود، سپس روزه را
تا شب به اتمام برسانید). بنابراین خوردن و نوشیدن تا طلوع فجر یعنی
ریسمان سفید [سپیده‌دم] که خداوند آن را نشانه‌ی
پایان وقت خوردن و نوشیدن قرار داده مباح است، و هر گاه فجر دوم (فجر
راستین) آشکار شد خوردن و نوشیدن و دیگر مفطرات حرام می‌شود،
بنابراین کسی که پس از شنیدن اذان صبح ـ در صورتی که اذان
پس از طلوع فجر دوم گفته شود ـ بنوشد، باید روزه را قضا کند و اگر [اذان]
پیش از طلوع بود [روزه‌اش باطل نشده و] نیازی به قضا
نیست».

بر این اساس انسان اگر در سرزمینی زندگی
می‌کند که شب و روز [مشخص] دارد باید از طلوع فجر تا غروب
خورشید دست از مفطرات بکشد، و فرقی نمی‌کند که شب طولانی
باشد یا کوتاه، یا آنکه فاصله‌ی میان طلوع فجر و طلوع
خورشید زیاد یا کم باشد. برای توضیح بیشتر به
پاسخ سوال (106527) و (2196) مراجعه کنید.

ثانیا: تاخیر نماز صبح تا پنجاه دقیقه پیش از
طلوع خورشید اشکالی ندارد زیرا وقت نماز فجر از طلوع فجر تا
طلوع خورشید ادامه می‌یابد. رسول الله ـ صلی الله
علیه وسلم ـ می‌فرماید: «وقت نماز صبح از طلوع فجر تا زمانی
است که خورشید طلوع نکرده باشد» به روایت مسلم (۶۱۲).

والله اعلم