Het vrijdagsgebed (Salaat al Jumu’ah)

Het vrijdagsgebed (Salaat al Jumu’ah)

Het vrijdagsgebed (salaat al jumu’ah) is een religieuze plicht die de plaats inneemt van het middaggebed (salaat al dhuhr) op vrijdag. Het is één van de meest verheven islamitische rituelen en één van de bevestigde verplichte handelingen. Wekelijks verzamelen de moslims zich op deze dag om te luisteren naar de preek die de imam geeft, waarna hij het vrijdagsgebed leidt.

Deugden van de vrijdag

Vrijdag is de beste en meest verheven dag van de week, omdat Allah ﷻ deze dag boven de andere dagen verheven heeft met een aantal deugden, waaronder de volgende:

  • Allah ﷻ heeft deze dag specifiek voor de moslims gekozen, zoals de Profeet r heeft gezegd: “Allah heeft degenen die voor ons kwamen van de vrijdag weggeleid. De joden hadden de zaterdag en de christenen hadden de zondag. Vervolgens bracht Allah ons en leidde hij ons naar de vrijdag.” (Sahieh Muslim: 856)
  • Allah creëerde Adam op deze dag en op deze dag zal ook de Dag des Oordeels plaatsvinden. Zoals de Profeet r zei: “Vrijdag is de beste dag waarop de zon opkomt. Op deze dag is Adam geschapen. Op deze dag werd hij toegelaten tot het paradijs en werd hij er uit verwijderd. De Dag des Oordeels zal ook plaatsvinden op vrijdag.” (Sahieh Muslim: 854)

Wie dient het vrijdagsgebed te verrichten?

Het vrijdagsgebed is een religieuze plicht voor degenen die onder de volgende voorwaarden vallen:

  1. Het is verplicht voor mannen. Vrouwen hoeven het vrijdagsgebed niet te verrichten.
  2. Ze dienen juridisch toerekeningsvatbaar (moekallaf) te zijn met betrekking tot hun handelingen. Het is geen verplichting voor mensen met een psychische stoornis, mensen met een verstandelijke beperking of voor kinderen die nog niet de puberteit hebben bereikt.
  3. Ze dienen ingezetenen te zijn. Het is geen verplichting voor reizigers of voor degenen die op het platteland wonen, buiten de stads- of dorpsgrenzen.

Het vrijdagsgebed: manier en regelgeving

  1. het is aanbevolen voor een moslim om een ritueel bad (ghoesl) te nemen, om leuke en schone kleren te dragen en om vroeg op weg naar de moskee te gaan.
  2. Moslims verzamelen zich in de moskee. De imam betreedt het preekgestoelte (minbar), richt zich tot de gelovigen en geeft de preek (khoetbah). Deze bestaat meestal uit twee delen, waartussen hij kort gaat zitten. In deze preek herinnert hij moslims eraan dat ze zich bewust van Allah moeten zijn, voorziet hij hen van advies, preekt hij tot hen en reciteert hij verzen uit de Qur’an.
  3. Moslims dienen aandachtig te luisteren naar de khoetbah. Het is niet toegestaan om te praten, of iets anders te doen dat wegneemt van het nut van de preek, zelfs al is het slechts frutselen aan het tapijt, of met wat steentjes of zand.
  4. De imam komt vervolgens van het preekgestoelte af en neemt zijn positie in om het gebed van twee raka’at te leiden, waarbij hij hardop Qur’an reciteert.
  5. Het vrijdagsgebed kan slechts verricht worden als er een specifiek aantal mensen aanwezig is. Als iemand het gebed mist vanwege een geldige reden, dan kan je het niet meer inhalen. Wanneer je dit gebed alleen verricht, zal het niet geldig zijn. In plaats hiervan dien je dan het dagelijkse middaggebed te verrichten (salaat al dhuhr).
  6. Als je de moskee te laat binnenkomt en aansluit bij de imam met minder dan één gebedseenheid (raka’a) te gaan, dan dien je het gebed vol te maken als salaat al dhuhr nadat de imam heeft afgesloten.
  7. Degenen die vrijgesteld zijn van het vrijdagsgebed, zoals vrouwen en reizigers, hoeven niet het middaggebed (salaat al dhuhr) te verrichten als zij het vrijdagsgebed in de moskee hebben verricht.

Degenen die niet vrijgesteld zijn van het vrijdagsgebed

Islam benadrukt dat moslims die niet vrijgesteld zijn van het vrijdagsgebed dit gebed dienen te verrichten en waarschuwt hen zich niet bezig te houden met wereldse zaken: “O jullie die geloven, wanneer wordt opgeroepen tot de salaat [het vrijdagsgebed], haast jullie dan naar het gedenken van Allah en laat de handel achter. Dat is beter voor jullie, indien jullie het beseffen.” (Soera al Jumu’ah: 62:9)

Islam waarschuwt ook dat Allah de harten zal verzegelen van degenen die het missen zonder geldige reden. Zoals de Profeet r zei: “Allah zal de harten verzegelen van degenen die drie vrijdaggebeden achter elkaar missen uit onachtzaamheid en zonder excuus.” (Sunan Abu Dawud: 1052 en Musnad Ahmad: 15498). Dit betekent dat Hij hun harten zal bedekken en onwetendheid erin zal plaatsen, net als in de harten van de hypocrieten en van de ongehoorzame mensen.

Een excuus dat als oprecht geldig wordt beschouwd voor het missen van het vrijdagsgebed is wanneer er ongewoon grote ontberingen plaatsvinden, wanneer het je gezondheid serieus zal schaden of wanneer het sterk nadelig voor je levensonderhoud zou zijn.

Kan een baan waarbij je verplicht wordt om tijdens het vrijdagsgebed te werken, worden beschouwd als een geldig excuus om dit gebed te missen?

In het algemeen geldt dat een baan waarbij je verplicht wordt om tijdens het vrijdagsgebed te werken, geen geldig excuus is om het vrijdagsgebed te missen. Allah ﷻ gebiedt ons namelijk om onze wereldse bezigheden achterwege te laten wanneer we worden opgeroepen tot het vrijdagsgebed: “O jullie die geloven, wanneer wordt opgeroepen tot de salaat [het vrijdagsgebed], haast jullie dan naar het gedenken van Allah en laat de handel achter.” (Soera al Jumu’ah: 62:9) Een moslim dient daarom werk te vinden dat hem niet zal verhinderen om zijn religieuze verplichtingen na te komen, zelfs als dit soort werk minder betaalt.

De Qur’an stelt ook: “En wie zich bewust is van Allah, voor hem bereidt Allah een uitweg. En Hij voorziet hem [van onderhoud] vanwaar hij er niet op rekent. En wie in Allah zijn vertrouwen stelt, voor hem is Hij toereikend.” (Soera at Talaaq 65:2-3)

Wanneer is werk een geldig excuus om het vrijdagsgebed te missen?

Werk kan in twee gevallen een geldig excuus zijn om het vrijdagsgebed te missen:

  1. Een dergelijke baan zou een groot nut moeten dienen dat onmogelijk gerealiseerd kan worden als je het werk zou verlaten om het vrijdagsgebed bij te wonen. Op dezelfde manier zal het verlaten van dit werk zeker tot grote schade leiden, in het bijzonder als er niemand is die het werk kan overnemen
Voorbeelden: 
  • Artsen die noodgevallen behandelen.
  • Bewakers of politieagenten die mensen en hun bezit beschermen tegen diefstal en andere criminele activiteiten.
  • Mensen die binnen grote bedrijven hoge posities vervullen en dergelijke, waarbij constante supervisie vereist is.
  1. Wanneer een dergelijke baan de enige bron van inkomen is voor jou en je familie om basisbehoeften te financieren zoals eten, drinken en andere noodzakelijkheden, dan is het niet toegestaan om het vrijdagsgebed bij te wonen en mag je doorgaan met je werk. Dit geldt tot je een andere baan vindt of een andere manier om aan eten, drinken en andere noodzakelijkheden te komen die voldoende zijn voor jou en degenen die afhankelijk van je zijn. Echter, je dient te blijven zoeken naar een andere bron van inkomsten.