Dînî yükümlülük bakımından orucun kısımları

Hamd,
yalnızca Allah’adır.

Dînî yükümlülük hükümleri: Farz, haram, müstehap,
mekruh ve mübah olmak üzere beş kısımdır. Bu beş hüküm,
oruç konusunda da geçerlidir. Bu hükümlerden her birisine giren her şeyi
detaylı anlatmayacağız. Sadece birtakım örnekleri
zikredeceğiz.

Birincisi: Farz ve vâcip olan oruç

1.     

Ramazan orucu.

2.     

Ramazan orucunun kazası.

3.     

Keffâret oruçları.(Hataen adam öldürmekten
dolayı tutulması gereken keffâret orucu, zıhâr orucu,
Ramazan’ın gündüzünde eşiyle cinsel ilişkiye girmekten
dolayı tutulması gereken keffâret orucu ve yemînin keffâret orucu).

4.     

Kurban kesme imkânı bulamayan Temettu’
hacısının hacda tutması gereken orucu).

Nitekim Allah Teâlâ bu konuda şöyle
buyurmuştur:

((… فَمَن تَمَتَّعَ
بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَن لَّمْ
يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ
تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ…)) [ سورة البقرة من الآية: 196 ]

“Hacca kadar umre
ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurban kesmesi gerekir. Ama
bulamazsa, hac günlerinde üç; döndüğünüz vakit yedi gün olmak üzere
tam on gün oruç tutar.”(Bakara Sûresi: 196)

5.     

Adak orucu.

İkincisi: Müstehap olan oruç

1.     

Âşûrâ günü orucu.

2.     

Arefe günü orucu.

3.     

Haftanın Pazartesi ve Perşembe günleri
orucu.

4.     

Her ayda tutulan 3 günlük oruç.

5.     

Şevval ayında tutulan 6 günlük oruç.

6.     

Şaban ayının çoğunda tutulan
oruç.

7.     

Muharrem ayı orucu.

8.     

Bir gün oruç tutup, bir gün oruç tutmamak ki bu,
orucun en fazîletlisidir.

Bütün bu oruçlar, sahih ve hasen olan hadislerde
sâbittir ve bunlar, web sitemizde mevcuttur.

Üçüncüsü: Mekruh olan oruç

1.     

Sadece Cuma günü oruç tutmak.

Nitekim
Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda
şöyle buyurmuştur:

(( لَا تَصُومُوا يَوْمَ الْجُمُعَةِ
إِلَّا أَنْ تَصُومُوا يَوْمًا قَبْلَهُ أَوْ يَوْمًا بَعْدَهُ.))

[ متفق عليه ]

“Bir gün önce veya bir gün sonra ile birlikte olmadan
yalnızca Cuma günü oruç tutmayın.” (Buhârî ve Müslim)

2.     

Sadece Cumartesi günü oruç tutmak.

Nitekim
Peygamber -sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda
şöyle buyurmuştur:

(( لَا تَصُومُوا يَوْمَ
السَّبْتِ إِلَّا فِيمَا افْتَرَضَ اللهُ عَلَيْكُمْ، فَإِنْ لَمْ يَجِدْ
أَحَدُكُمْ إِلَّا لِحَاءَ عِنَبَةٍ أَوْ عُودَ شَجَرَةٍ فَلْيَمْضُغْهُ.)) [ رواه الترمذي وحسنه وأبو داود
وابن ماجه وصححه الألباني في إرواء الغليل ]

“Sadece Cumartesi günü oruç tutmayın.Ancak
Allah’ın size farz kıldığı şeyde o gün oruç tutmanız
bunun dışındadır. Biriniz yiyecek olarak üzüm ağacının kabuğu veya bir ağaç
çöpünden başka bir şey bulamazsa, onu ağzında çiğnesin (ve yine de sadece Cumartesi günü oruç
tutmasın).” (Tirmizî; hadis no: 744. Tirmizî: Hadis hasendir,
demiştir. Ebu Dâvud; hadis no: 2421. İbn-i Mâce; hadis no: 1726.
Elbânî; “İrvâu’l-Ğalîl”; hadis no: 960’ta hadisin sahih
olduğunu belrtmiştir.)

Tirmizî
şöyle demiştir:

“Bu
konudaki kerâhetin anlamı; kişinin, sadece Cumartesi gününü oruca
tahsis etmesidir. Çünkü yahudiler, Cumartesi gününü yüceltir ve bu güne
tâzim göstermektedirler.”

Dördüncüsü: Haram olan oruç

1.     

Ramazan bayramının birinci günü oruç
tutmak.

2.     

Kurban bayramının birinci günü oruç
tutmak.

3.     

Kurban bayramının birinci gününden sonraki
3 gün olan Teşrik günlerinde oruç tutmak.

4.     

Şek gününde oruç tutmak. Şaban
ayının otuzuncu günü gökte hilâlin görülmesine engel olan
bulut olduğunda bu güne şek günü denir. Eğer gökte bulut
olmaz ve hava açık olursa, bu takdirde şek günü olmaz.

5.     

Hayız (âdet) ve nifas (loğusa) olan
kadınların oruç tutması.

Beşincisi: Mübah olan oruç

Bu oruç, yukarıda zikredilen dört
kısımdan herhangi birisine girmeyen oruçtur. Burada mübahlıktan
kastedilen; bu günde oruç tutup tutmama konusunda bir emir veya nehyin vârid
olmamasıdır.

Nâfile oruç, esasında müstehap bir ibâdettir.Salı
ve Çarşamba günleri oruç tutmak gibi.

Bkz:(“Fıkıh Ansiklopedisi”;
c: 28, s: 10-19.) ve (“eş-Şerhu’l-Mumti'”; c: 6, s:
457-483)

Allah Teâlâ en iyi bilendir.