Fıtır sadakası hangi yiyecek türlerinden çıkarılır?

Allah’a hamd olsun.

Fitre
sadakası; insanların buğday, Mısır, Pirinç, fasulye,
mercimek, nohut, bakla, Makarna, et vb. şeyleri azık olarak
sakladıkları yiyeceklerden verilir,

Ebu
Said el Hudri radiyallahu anh şöyle rivayet eder: “ Rasulullah
sallallahu aleyhi ve sellem zamanında fitre sadakasını
yiyeceklerden bir sa’ ( yaklaşık 3 Kg.) olarak
çıkarırdık, ebu said: yiyeceğimiz arpa, kuru üzüm, keş
peyniri ve hurmaydı.”

Başka
bir rivayette: “ Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem aramızdayken
fıtır sadakasını; küçük -büyük, özgür -köle olan
herkesin adına bir sâ’ (ölçek) arpa veya bir sâ’ (ölçek)
keş peyniri veya bir sâ’ hurma veya bir sâ’ kuru üzüm olarak
çıkarırdık. “

Bir
gurup âlim, hadiste geçen yiyecek maddesini buğday olarak
açıklamıştır. Başka âlimler de hadiste geçen yiyecek
maddesinden kasıt; hangi türden olursa olsun, bir belde veya ülke
halkının azık olarak kullandığı gıda
maddesidir, diye açıklamışlardır. Doğru olan da budur.
Çünkü zekât, zenginin malını fakirlerle paylaşması
ve onları teselli etmesi demektir. Müslümanın kendi belde veya
ülkesinde yenilmeyen bir yiyeceği fakire vermek onu teselli etmesi
düşünülemez. Şüphe yok ki pirinç, Mekke ve Medine’de helal ve nefis
bir yiyeceğidir. Pirinç, hadiste geçen ve fıtır sadakası
için geçerli olan arpadan daha üstündür. Böylece pirincin fıtır
sadakası olarak verilmesinde bir sakıncanın
olmadığı anlaşılmaktadır.[1]

Şeyhul
islam rahimehullah: “ eğer bir şehir halkı hadiste geçen
yiyecek  türlerinde azık
ediniyorlarsa şüphesiz bunlardan fitre çıkarırlar. Ancak pirinç
veya mısır gibi başka türlerde azık ediniyorlarsa
buğday veya arpa çıkarmaları gerekir mi? yoksa pirinç veya
mısır geçerli olur mu? Bu konuda meşhur bir ihtilaf
bulunmaktadır. En doğru görüş o şehirin azık
olarak edindikleri yiyecekler hadiste geçen türlerden olmasa bile bulunan
yiyeceklerde fitre çıkarırlar. Bu görüş şafii gibi bir
çok alimin görüşüdür. Çünkü fitreden asıl maksat
fakirlere teselli olmasıdır zira yüce şöyle
buyurmuştur “ailenize yedirdiğinizin orta hâllisinden….” Rasulullah
sallallahu aleyhi ve sellem fıtır sadakasını hurma ve arpa
gibi yiyeceklerden farz kılmıştır çünkü Medine halkı
bu yiyecekleri azık edinirlerdi. Bu tür
yiyecekler onların azıkları olmasaydı onlara farz
kılınmazdı ayrıca bunları kefaretlerde bu yiyeceklerle
sınırlı emir gelmemiştir.[2]

İbn
kayyım rahimehullah: “Bu tür yiyecekler Medine halkının genel
azıklarıydı. Her hangi bir memleketin azığı
bunların dışında bir şeyse pirinç veya mısır
veya incir veya başka tahıllardan ise veya tahıllar
dışında süt, et veya balık ise sahip oldukları
yiyeceklerden verirler. Bu cumhur alimlerin görüşüdür. Bu gerçek bir
görüş olup bunun dışında bir şey söylemek
mümkün değil. Zira maksat bayramda fakirlerin ihtiyacını görmektir
sahip oldukları yiyeceklerle teselli etmektir böylece onunla ilgili
hadis sahih olmasa bile undan fitre çıkarmak caizdir.

[3]

Şeyh
İbn Useymin rahimehullah : “Her hangi bir şehir halkı azık
olarak tahıl, meyve, et veya buna benzer bir şeye sahiplerse bu
yiyecekler fitre olarak geçerlidir.” Demiştir.

 

[1] – Mecmu Fetava İbn baz 14/200

[2] – Mecmu Fetava 68/25

[3] – İ’lamun muvakkiin 3/12