Unutarak orucu bozan kimsenin hükmü

Hamd, yalnızca Allah’adır.

Ebu Hureyre’den -Allah râzı olsun- rivâyet olunduğuna göre Nebi
-sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle buyurmuştur:

(( مَنْ نَسِيَ
وَهُوَ صَائِمٌ فَأَكَلَ أَوْ شَرِبَ فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ، فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ
اللهُ وَسَقَاهُ.)) [ رواه البخاري ومسلم ] 

“Kim,
oruçlu olduğu halde unutarak yer veya içerse,orucunu tamamlasın. Zirâ
onu ancak Allah yedirmiş ve içirmiştir.”[1]

Yine unutarak yiyen veya içen
kimseye keffâret ve kaza gerekmediğine dâir açık hadis de
gelmiştir.

Nitekim Ebu Hureyre’den -Allah râzı olsun- rivâyet olunduğuna
göre Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle
buyurmuştur:

((
مَنْ أَفْطَرَ فِي
شَهْر رَمَضَان نَاسِيًا فَلَا قَضَاء عَلَيْهِ وَلا كَفَّارَة.)) [ رواه ابن
خزيمة وحسنه الألباني في صحيح ابن خزيمة ]

“Kim, Ramazan ayında unutarak orucunu bozarsa, kendisine
ne kaza, ne de keffâret gerekir.”

[2]

Ebu Saîd el-Hudrî’den -Allah râzı olsun- rivâyet olunduğuna
göre Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bu konuda şöyle
buyurmuştur:

(( مَنْ أَكَلَ فِي شَهْر رَمَضَان نَاسِيًا فَلَا قَضَاء عَلَيْهِ.)) [ رواه
الدار قطني]

“Kim, Ramazan ayında unutarak yerse, kendisine kaza gerekmez.”[3]

Hâfız İbn-i Hacer -Allah
ona rahmet etsin- şöyle demiştir:

“Bu hadisin isnadı
zayıf olsa bile, (bu konudaki diğer hadislere) destek ve şâhit
olmaya uygundur. Bu sebeple hadisin bu ziyâdeyle birlikte en az (alt) derecesi,
hasen durumundadır. Dolayısıyla hadis, huccet olarak kabul
edilebilir. Nitekim bu hadis, ondan daha az kuvvetli olan birçok meselede
huccet olarak gösterilmiştir.

Yine bu hadis, -İbn-i
Münzir ve İbn-i Hazm gibi âlimlerin de dedikleri gibi- sahâbeden Ali b.
Ebî Tâlib, Zeyd b. Sâbit, Ebu Hureyre ve Abdullah b. Ömer -Allah onlardan
râzı olsun- gibi bir grup bu hadise göre fetvâ vermek sûretiyle bunu
huccet olarak kabul etmişler, onlara hiç kimse de aykırı
görüş belirtmemiştir.

Ayrıca bu hadis, Allah
Teâlâ’nın şu emrine muvâfıktır (mutâbıktır):

(( لاَ يُؤَاخِذُكُمُ اللهُ
بِاللَّغْوِ فِيَ أَيْمَانِكُمْ وَلَكِنْ يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا كَسَبَتْ
قُلُوبُكُمْ وَاللّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ )) [ سورة البقرة الآية: 225 ]

“Allah,
sizi kasıtsız yeminlerinizden dolayı sorumlu tutmaz, fakat sizi
kalplerinizin kazandığı (bile bile yaptığınız)

yeminlerden sorumlu tutar.
Allah, çok bağışlayandır,
halîmdir (hemen cezalandırmaz, mühlet verir).”[4]

Bu sebeple unutkanlık, kalbin
kazandığı şeylerden değildir. Ayrıca namazda unutarak
değil de bilerek (kasten) yemekle namazın bozulacağına kıyas
için nasıl muvâfık ise, oruç için de muvâfıktır.

Bu hadis, Allah Teâlâ’nın kullarına
olan lütuf ve merhametine, onlara kolaylık dilediğine, onlardan
zorluk ve sıkıntıyı kaldırdığına
delâlet eder.”

Âlimlerin cumhuru, oruçlu iken unutarak
orucunu bozan kimsenin orucunun sahih olduğuna bu hadisleri delil
göstermişler, hatta bu kimsenin, orucunu tamamlamasını, bundan
dolayı kendisine ne kaza, ne de keffâret gerektiğini
söylemişlerdir.

Hadisin genel oluşu, hem farz, hem de
nâfile orucu kapsadığına, iki oruç arasında hiçbir fark
olmadığına delâlet eder.

İmam Şâfiî -Allah ona rahmet etsin-
bu konuda şöyle demiştir:

“Oruçlu, Ramazan veya  adak (nezir) veya keffâret orucunda veya
herhangi bir vâcip veyahut da nâfile oruçta unutarak yer veya içerse, orucu
tamdır ve kendisine kaza gerekmez.”[5] 

İmam Nevevî -Allah onda
rahmet etsin- bu konuda şöyle demiştir:

“Bu hadis, çoğu
âlimlerin görüşlerine delâlet etmektedir ki, o da şudur: Oruçlu
kimse, unutarak yer veya içer veyahut da eşiyle cinsel ilişkiye
girerse, orucu bozulmaz.

Bu şekilde diyen
âlimlerden bazıları şunlardır: Şâfiî, Ebu Hanife,
Davud ez-Zâhirî ve başkalarıdır.”

Hâfız İbn-i Hacer
-Allah onda rahmet etsin- şöyle demiştir:

“Zarif ve nükteli
olaylardan birisinde Abdurrezzak, Amr b. Dînar’dan şu olayı nakleder:

Bir adam, Ebu Hureyre’ye
-Allah ona rahmet etsin- gelerek dedi ki:

– Ben, oruçlu olarak
sabahladım. Fakat unuttuğum için yemek yedim.

Ebu Hureyre ona:

-Bir sakıncası
yoktur, dedi.

Adam devamla şöyle
dedi:

-Sonra ben, bir adamın
yanına girdim ve oruçlu olduğumu unutarak yedim ve içtim.

Ebu Hureyre ona:

-Bir sakıncası
yoktur. Zirâ Allah sana yedirmiş ve içirmiştir, dedi.

Adam sonra tekrar
şöyle dedi:

-Ben, başka bir
adamın yanına girdim ve oruçlu olduğumu unutarak yedim, dedi.

Bunun üzerine Ebu Hureyre
adama:

-Sen, oruca
alışamamış bir insansın, dedi.”

[1]

 Buhârî, hadis no: 6669. Müslim, hadis no: 1155

[2]

 İbn-i
Huzeyme, hadis no: 1999. Elbânî, ‘Sahih-i İbn-i Huzeyme’de hadisin hasen
olduğunu belirtmiştir.

[3]

 Dârekutnî rivâyet etmiştir.

[4]

 Bakara Sûresi: 225

[5]

 “el-Umm”, c: 2, s: 284