Çocukları oruca alıştırmanın en uygun yaşı kaçtır?

Allah’a hamd olsun.

Birincisi:
Küçük çocuk ergenlik çağına varıncaya kadar oruç ona vacip
değildir. Nitekim Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle
değildir: “Üç kişiden kalem  (sorumluluk) 
kaldırıldıUyuyan uyanıncaya kadar, Deli
akıllanıncaya kadar, Çocuk ergenlik çağına
varıncaya kadar (bunlara sorumluluk yoktur)’ buyurdu.”[1]

Bununla
beraber çocuk oruca alışması için oruçla emredilir, çünkü salih
ameller onun lehine yazılır. Anne ve babanın
çocuklarını alıştırmaları gereken yaş ise
oruca güç yetirdikleri yaştır, buda çocuğun bünyesine göre
değişir ancak alimler 10 yaş olarak
sınırlandırmışlar.

El
Kharki: “şayet çocuk on yaşında ise ve oruca güç yetirirse orucu
geçerli olur” demiştir.

İbn
Kudame:  “ yani on yaşında
oruçla emredilir orucu terk ederse bundan dolayı dövülür, aynı
namazda olduğu gibi, Ata’, El hasan, İbn Sirin, El zuhri, Katede ve
Şafii de çocuk gücü yettiği zaman emredilmesi
görüşündedirler”

Evzai:  çocuk zayıf düşmeden üç gün
peş peşe oruç tutabilirse Ramazan ayının tutulması
istenir.
İshak: çocuk on iki yaşına bastığı zaman oruç
tutturulur.

On
yaşından itibaren başlatmak evladır nitekim Rasulullah
sallallahu aleyhi ve sellem namaz terkinde çocuğun vurulmasını
emretmiştir. Namaz oruca yakın bir ibadet olduğundan ve ikisi
bedenle yapılan ibadet olduğundan aynı hükme tabi tutulması
uygundur, fakat oruç daha zor olduğu için güç yetirilmesi dikkate
alınmıştır. Çünkü namaza güç yetiren oruca güç
yetiremeyebilir.[2]

Bu,
sahabelerin çocuklarına uyguladıkları metottur, gücü yetirene
oruç emredilirdi açlıktan ağlayan olursa meşgul olsun diye
oyuncak verilirdi, ancak zayıflık veya hastalığa
yönelik bir etkisi ve zararı varsa ısrar etmek caiz
değildir.

Şeyh
İbn Useymin: “ Küçük çocuk ergenlik çağına varıncaya kadar
oruca zorlanmaz ancak güç yettiği kadar alışması için
emredilir, böylece ergenlik çağına erdiği zaman oruç kolay
gelir, ümmetin en hayırlısı olan – sahabeler Allah onlardan
razı olsun çocuklarını küçük yaşlarda oruç
tuttururlardı.”

[3]

Şeyh
İbn useymin rahimehullah’a küçük yaşta olduğu için oruç ona
zararlı olduğu halde oruç tutmaya ısrar eden çocuğa yemesi
için baskı uygulanır mı? Diye sorulduğunda şöyle
cevap verdi: “şayet çocuk ergenlik çağına ermemişse ona
oruç vacip olmaz, ancak gücü yetiyorsa emredilir, Sahabelerde çocuklarına
oruç tuttururlardı ağladıklarında meşgul olsun diye
oyuncak verirlerdi, ancak oruç çocuğa zarar verdiği tespit edilirse
engellenir, nasıl ki malı telef etmemeleri için küçüklere
malların verilmemesini Allah bize emrettiyse, aynı şekilde
sağlıklarına zarar olan bir şeyi engellemek
zorundayız. Engellemek şiddetle değil uygun bir şekilde
uygulanır zira çocuk eğitiminde şiddet uygulanmaz.[4]

İkincisi:
Veliler çocuklarını oruca teşvik etmek amacıyla her gün
için bir hediye ile ödüllendirebilirler veya yaşıtlarıyla
daha küçük çocuklarla rekabet ruhu geliştirilir. Veli çocukları
mescide giderken yanına alarak namaza teşvik edebilir, özellikle
babalarıyla her gün farklı bir mescide giderlerse onlar için
teşvik edici olur. Aynı şekilde bu konuda da
ödüllendirilebilirler ister övmek ile olur iste onları
pikniğe çıkararak veya istedikleri bir şeyi satın alarak
vb. şeylerle teşvik edilir.

Maalesef
bu konuda teşvik etme konusunda bazı baba ve anneler gevşek
davranıyorlar, hatta bazıları ibadetlerden engellemektedirler,
bazı veliler çocukları namaza kaldırmamakla veya oruç
tutturmamakla şefkatin gereğini yerine getirdiklerini
sanıyorlar. Ancak bu durum hem şeriat hem de eğitim
açısından yanlış bir düşüncedir.

Üçüncüsü:

Anne
ve babalar çocukları Kur’ân okumak, ezber yapmakla meşgul ettirmeleri
mümkündür, aynı şekilde yaşlarına uygun kitap okuturlar,
ezgiler gibi hem fayda hemde eğlenceyi bir arada bulundurmak amacıyla
bir takım kasetler dinletilir veya görsel cd ler izletilir. “Mecd
çocuk kanalı” bu konuları faydalı bir şekilde
uygulamaktadır. Belirli zamanlarda çocuklara faydalı olacak
programlar izletilebilir.

Çocukların
terbiyesiyle ilgilenen ve bu soruyu soran kardeşimize teşekkür
ederiz, bu da Müslüman ailelerinde olan hayra alamettir, ancak birçok kişi
çocuklarda bedensel ve zihinsel enerjiyi çıkaramamakta olup rahatlık
ve tembelliğe alışmışlardır ve
başkalarına itimat etmektedirler, bunlar zamanında namaz ve
oruca alıştırılmadıkları için büyüdüklerinde de
kalpleri ibadetten uzaklaşır duruma gelmiştir. Daha sonra
bunların babaları tarafından yönlendirmeleri
zorlaştı. Şayet ilk başta
alıştırılsaydılar son pişmanlığı
yaşamazlardı.

Çocuklarımızı
terbiye etmeye, ibadetleri sevdirmeye, onlara karşı görevimizi
yerine getirmeye Yüce Allah’ın bize yardım etmesini diliyoruz.

[1] – Ebu Davud (4399) Elbani sahih Ebu Davud’ta sahih
görmüştür.

[2] – El Muğni 4/412

[3] – Mecmu Fetava İbn Useymin
19/28-29

[4] – Mecmu Fetava İbn Useymin 19/83